ترخیصیه (Delivery Order) و قبض انبار چیست؟ کلیدهای نهایی برای آزادی کالا از بندر
کشتی حامل کالای شما بالاخره پس از هفتهها سفر دریایی به بندر مقصد (مثلاً بندر شهید رجایی بندرعباس) رسیده است. شما خوشحالید و فکر میکنید کار تمام است. کامیون میفرستید تا بار را ببرد، اما حراست بندر اجازه ورود نمیدهد! گمرک هم اجازه اظهار کالا را نمیدهد! چرا؟ چون شما هنوز دو “کلید” اصلی برای باز کردن قفل بندر را ندارید: قبض انبار (Warehouse Receipt) و ترخیصیه (Delivery Order).
این دو سند، حیاتیترین مدارک در مرحله “پایانی” حمل و نقل و مرحله “آغازین” ترخیص کالا هستند. بدون آنها، کالا از نظر حقوقی هنوز در اختیار خط کشتیرانی است و شما هیچ تسلطی بر آن ندارید. در این راهنمای فنی و کاربردی از کاویان کالا، مراحل دقیق دریافت این اسناد و هزینههای مرتبط (مانند THC) را در بنادر ایران بررسی میکنیم.
۱. قبض انبار (Warehouse Receipt) چیست؟
وقتی کشتی به اسکله میرسد و کانتینرها تخلیه میشوند، کانتینرها مستقیماً تحویل شما نمیشوند. آنها به محوطههای نگهداری کانتینر (CY) در بندر منتقل میشوند که توسط شرکتهای “پورت اپراتور” (مانند تایدواتر یا سینا در ایران) مدیریت میشوند.
قبض انبار سندی است که توسط انباردار بندر (پورت اپراتور) صادر میشود و گواهی میدهد که:
-
کالای شما با وزن، تعداد و مشخصات ذکر شده، از کشتی تخلیه شده است.
-
اکنون در تاریخ مشخصی، در انبار یا محوطه بندر جا گرفته است.
اهمیت قبض انبار:
-
این سند نشاندهنده “وجود فیزیکی کالا” در گمرک است.
-
تا زمانی که قبض انبار صادر نشود (که معمولاً ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از رسیدن کشتی طول میکشد)، شما نمیتوانید کالا را در سامانه گمرک (EPL) اظهار کنید. قبض انبار الکترونیک، مبنای شروع تشریفات گمرکی است.
۲. ترخیصیه (Delivery Order – D/O) چیست؟
حتی اگر قبض انبار داشته باشید، هنوز حق برداشتن کالا را ندارید. کالا هنوز در “گرو” خط کشتیرانی است. چرا؟ چون شاید شما هنوز کرایه حمل را کامل نداده باشید یا خط کشتیرانی بخواهد مطمئن شود که کانتینر خالی را سالم برمیگردانید.
ترخیصیه دستوری است که از طرف شرکت حمل و نقل (نماینده کشتیرانی) به گمرک و بندر صادر میشود. این سند میگوید: “اینجانب (شرکت حمل)، تمام حقوق خود را دریافت کردهام و اجازه میدهم صاحب کالا (گیرنده نام برده در ترخیصیه)، تشریفات گمرکی را انجام داده و کالا را تحویل بگیرد.”
به زبان ساده: ترخیصیه، “رضایتنامه تسویه حساب” شرکت حمل است.
مراحل دریافت ترخیصیه و هزینههای مرتبط (فرآیند واگذاری)
برای گرفتن ترخیصیه در ایران، صاحب کالا (یا ترخیصکار او) باید به دفتر نمایندگی خط کشتیرانی در بندر مراجعه کند و مراحل زیر را طی کند:
۱. تسویه کرایه حمل (Freight Settlement): اگر شرط حمل شما “کرایه در مقصد” (Freight Collect) باشد، باید ابتدا کل کرایه حمل ارزی را تسویه کنید.
۲. پرداخت هزینه THC (Terminal Handling Charges): THC هزینهای است که بابت خدمات تخلیه کانتینر از کشتی و جابجایی آن در محوطه بندر پرداخت میشود. این هزینه در ایران به ریال و بر اساس تعرفههای سازمان بنادر دریافت میشود (مثلاً برای کانتینر ۲۰ فوت مبلغ مشخصی است). پرداخت THC شرط صدور ترخیصیه است.
۳. پرداخت حق توقف احتمالی (Demurrage): اگر کانتینر بیش از زمان فری تایم (Free Time) در بندر مانده باشد، باید جریمه دیرکرد تا تاریخ روز پرداخت شود.
۴. سپردن سپرده کانتینر (Container Deposit): برای تضمین اینکه کانتینر خالی را سالم و به موقع برمیگردانید، باید یک چک ضمانت یا مبلغی نقد به شرکت کشتیرانی بسپارید. (بعد از عودت کانتینر، این مبلغ آزاد میشود).
۵. صدور ترخیصیه الکترونیک: پس از انجام مراحل بالا، شرکت حمل در سامانه الکترونیکی EPL، ترخیصیه را به نام کارت بازرگانی شما “واگذار” (Transfer) میکند. اکنون قفل باز شده و شما میتوانید کالا را اظهار کنید.
تفاوت ترخیصیه با بارنامه
-
بارنامه (B/L): سند حمل و مالکیت است که در مبدأ صادر میشود و نشان میدهد کالا حمل شده است.
-
ترخیصیه (D/O): سند اجازه تحویل است که در مقصد صادر میشود و نشان میدهد تسویه حساب انجام شده است.
-
رابطه: شما باید “اصل بارنامه” را به شرکت حمل در مقصد بدهید تا آنها به شما “ترخیصیه” بدهند. (مگر اینکه بارنامه تلکس ریلیز شده باشد که در آن صورت نیازی به اصل کاغذ نیست).
چالشهای رایج در دریافت ترخیصیه
-
مغایرت اسنادی: اگر نام گیرنده در قبض انبار با نام گیرنده در بارنامه یا ثبت سفارش حتی یک حرف تفاوت داشته باشد، سیستم ترخیصیه صادر نمیکند. اصلاح این مورد زمانبر و پرهزینه است (نامه اصلاحیه مانیفست).
-
تعطیلات: اگر کشتی روز چهارشنبه برسد و پنجشنبه و جمعه تعطیل باشد، صدور قبض انبار و ترخیصیه به شنبه موکول میشود و شما ۲ روز از Free Time ارزشمند خود را از دست میدهید.
کاویان کالا: مدیریت “مایل آخر” (Last Mile) دریایی
مرحله رسیدن کشتی تا دریافت ترخیصیه، مرحلهای است که اغلب بیشترین استرس و هزینههای پنهان (دموراژ) در آن رخ میدهد. ناهماهنگی در پرداخت THC یا نقص در اسناد میتواند کالا را هفتهها در بندر نگه دارد.
شرکت حمل و نقل بین المللی کاویان کالا به عنوان فورواردر شما، این مرحله حساس را به طور کامل مدیریت میکند. اگر بارنامه House صادر کرده باشیم، خودمان مسئول صدور ترخیصیه برای شما هستیم و فرآیند را تسهیل میکنیم. اگر با بارنامه Master کار کنید، تیم عملیات بندری ما تمام کارهای اداری، پرداخت THC و اخذ قبض انبار را با سرعت بالا انجام میدهد تا شما بتوانید بلافاصله عملیات ترخیص گمرکی را آغاز کنید.
ما اجازه نمیدهیم کالای شما در پیچ و خم اداری بندر گرفتار شود. برای حمل و نقلی که تا لحظه خروج کالا از درب گمرک پشتیبان شماست، با کاویان کالا تماس بگیرید.
تلفن :
ایمیل :
