خسارت مشترک (General Average) در حمل دریایی چیست؟ قانونی عجیب که همه در ضرر شریک میشوند!
تصور کنید کانتینر کالای شما صحیح و سالم روی یک کشتی بزرگ در اقیانوس آرام در حال حرکت است. ناگهان موتور کشتی آتش میگیرد. کاپیتان برای نجات کشتی و جلوگیری از غرق شدن کامل آن، مجبور میشود سیستمهای اطفاء حریق گرانقیمت را فعال کند یا حتی بخشی از محمولهها را به دریا بریزد تا کشتی سبک شود. در نهایت کشتی نجات پیدا میکند و کانتینر شما هم سالم است.
اما چند روز بعد، نامهای دریافت میکنید که میگوید: “شما باید سهم خود را از خسارت وارده به کشتی و سایر کالاها بپردازید تا کالای خودتان آزاد شود!” شوکه میشوید؟ چرا وقتی کالای شما سالم است باید پول بدهید؟ خوش آمدید به دنیای عجیب و باستانی خسارت مشترک (General Average).
این قانون یکی از پیچیدهترین و مهمترین مفاهیم در حقوق دریایی است که ندانستن آن میتواند شوک مالی بزرگی به واردکنندگان وارد کند. در این مقاله تخصصی از کاویان کالا، این قانون را بررسی میکنیم.
خسارت مشترک (General Average) چیست؟
اصل “خسارت مشترک” سابقهای هزاران ساله دارد (حتی قبل از بیمههای مدرن). تعریف ساده آن این است: “آنچه که برای نجات همه فدا شده است، باید توسط همه جبران شود.”
اگر در طول سفر دریایی، کاپیتان کشتی به صورت عمدی و منطقی اقدامی انجام دهد که منجر به خسارت یا هزینهای شود، اما هدف آن اقدام نجات کل کشتی و محمولهها از یک خطر مشترک باشد، تمام طرفین ذینفع در آن سفر دریایی (شامل صاحب کشتی، و تمام صاحبان کالاها) باید به نسبت ارزش دارایی خود، در جبران آن خسارت مشارکت کنند.
چه زمانی “خسارت مشترک” اعلام میشود؟
برای اعلام این وضعیت، باید سه شرط برقرار باشد:
-
خطر واقعی و قریبالوقوع باشد: کشتی در خطر غرق شدن، آتشسوزی یا به گل نشستن باشد.
-
اقدام داوطلبانه باشد: خسارت ناشی از طوفان نیست، بلکه ناشی از تصمیم کاپیتان برای نجات است (مثلاً ریختن کالاها به دریا یا استخدام یدککش نجات).
-
موفقیتآمیز باشد: عملیات باید منجر به نجات بخشی از کشتی و کالاها شود.
مثالهای عملی
-
به گل نشستن: کشتی به گل مینشیند. کاپیتان برای سبک کردن کشتی دستور میدهد ۵۰ کانتینر به دریا ریخته شود (Jettison). هزینه آن ۵۰ کانتینر گم شده، بین صاحبان ۱۰۰۰ کانتینرِ سالمِ باقیمانده و صاحب کشتی تقسیم میشود.
-
آتشسوزی: آتش در موتورخانه رخ میدهد. آب زیادی برای خاموش کردن آتش پمپاژ میشود که باعث آسیب دیدن برخی کالاها میشود. هزینه این آسیب بین همه تقسیم میشود.
-
نقص فنی: موتور از کار میافتد و کشتی نیاز به یدککش نجات (Salvage Tug) با هزینهای گزاف دارد. این هزینه بین همه تقسیم میشود.
اگر کانتینر من سالم باشد چه؟
حتی اگر کانتینر شما کاملاً سالم به مقصد برسد، خط کشتیرانی اجازه ترخیص کالا را به شما نمیدهد تا زمانی که:
-
سهم خود از خسارت مشترک (General Average Contribution) را نقداً پرداخت کنید.
-
یا یک ضمانتنامه معتبر (GA Guarantee) از شرکت بیمه خود ارائه دهید.
این سهم میتواند بسیار سنگین باشد (گاهی تا ۲۰٪ یا ۵۰٪ ارزش کالا).
نقش حیاتی بیمه باربری در خسارت مشترک
اینجاست که تفاوت یک تاجر حرفهای و آماتور مشخص میشود. اگر شما بیمه باربری (Cargo Insurance) داشته باشید (حتی کلوز C)، شرکت بیمه مسئولیت پرداخت سهم خسارت مشترک یا ارائه ضمانتنامه را بر عهده میگیرد و کالای شما به سرعت آزاد میشود. اما اگر کالا را بدون بیمه حمل کرده باشید، باید تمام این مبلغ سنگین را از جیب خودتان بپردازید تا کالایتان آزاد شود. و اگر نتوانید بپردازید، خط کشتیرانی حق دارد کالای شما را حراج کند تا سهم خسارت را بردارد.
کاویان کالا: توصیه اکید به ایمنی و بیمه
در کاویان کالا، ما همیشه به مشتریان خود یادآوری میکنیم که دریا غیرقابل پیشبینی است. اعلام وضعیت General Average هرچند نادر است، اما وقتی اتفاق بیفتد، میتواند کسبوکارهای کوچک و بدون پشتوانه بیمهای را ورشکست کند.
ما به عنوان مشاور لجستیک شما، نه تنها حمل دریایی کالای شما را با معتبرترین خطوط کشتیرانی مدیریت میکنیم، بلکه اکیداً توصیه میکنیم که هرگز بدون پوشش بیمه باربری مناسب، محمولهای را ارسال نکنید. تیم ما در زمان بروز حوادث دریایی، در کنار شماست تا با مدیریت صحیح اسناد و هماهنگی با شرکتهای بیمه، فرآیند آزادسازی کالای شما را تسریع کند.
امنیت سرمایه شما در گرو تصمیمات درست امروز است. برای مشاوره در زمینه حمل دریایی امن و پوششهای بیمهای لازم، با کارشناسان کاویان کالا تماس بگیرید.
تلفن :
ایمیل :
